“ფრეკენ ჟიული”

ავგუსტ სტრინდბერგის “ფრეკენ ჟიული” ალბათ თანამედროვეობის ყველაზე უფრო აქტუალური პოლიტიკური პიესაა. სტრინდბერგმა იწინასწარმეტყველა თუ რამხელა პრობლემა გახდებოდა დასავლური საზოგადოებისთვის მემარცხენე-ლიბერალური იდეოლოგიური კონსტრუქციები. სტრინდბერგი წერს ჩანასახის მდგომარეობაში მყოფი ფემინიზმის ბოროტებაზე. თუმცა სტრინდბერგმა ჯერ კიდევ არ იცოდა ის რისი მოწმე ვართ ჩვენ დღეს: მულტიკულტურალიზმი, პოლიტკორექტულობა, უმცირესობების დისკურსი და სხვა იდეოლოგიური კონსტრუქტები, საზოგადოების ტოტალური კონტროლის და თავისუფალი აზრის შეზღუდვის ინსტრუმენტები.

სტრინდბერგის პიესის გმირს ფრეკენ ჟიულის, მოდერნის მემარცხენე ლიბერალურმა კონსტრუქტმა დაუწესა ვალდებულება, რომელიც მის ქალურ ბუნებას და შესაძლებლობებს ეწინააღმდეგება. ფრეკენ ჟიული უნდა გახდეს დომინანტი ლიდერი, განახორციელოს ძალაუფლება. ამისათვის ფრეკენ ჟიული თანახმაა ცოლად გაჰყვეს საკუთარ მსახურს, მხოლოდ იმიტომ რომ მის მიმართ სოციალური უპირატესობის და ძალაუფლების განხორციელების შესაძლებლობა აქვს.

ფრეკენ ჟიულის მსახურის მიმართ ამბივალენტური დამოკიდებულება აქვს. ერთი მხრივ ფრეკენ ჟიულის მსახური სჭირდება საკუთარი სოციალური პროექტის განსახორციელებლად, მეორე მხრივ კი უკულტურო, გაუნათლებელი და ანგარებიანი მსახური ეზიზღება. ფრაზა რომელსაც ფრეკენ ჟიული მსახურს ეუბნება “შენ ჩემთან ქორწინებით შეგიძლია გახდე გრაფი, მაგრამ ვერასოდეს გახდები გრაფის შვილი” გამოხატავს პიესის მთავარ აზრს. პიესა აგებულია ტრადიციულ, ბუნებრივ კულტურულ ღირებულებებს და თავსმოხვეულ სოციალურ კონსტრუქტს შორის დაპირისპირებაზე. მსახური სტრინდბერგის პიესაში პროტოუმცირესობის წარმომადგენელია. მსახურისთვის მოდერნის მემარცხენე-ლიბერალური სოციალური კონსტრუქტი სოციალური ლიფტია რომლითაც ის ბოროტად სარგებლობს. აფრიკის და არაბული სამყაროს მილიონობით წარმომადგენლისთვის, დეკოლონიზაციის და 68-წლის მოვლენების შემდეგ მსგავსი ლიფტი რეგულარული პრაქტიკა გახდება. გავიხსენოთ კლოდ შაბროლის გენიალური ფილმი “ამორალური საღამო” რომელიც ამ თემაზეა გადაღებული.

სტრინდბერგის პიესა ბოლო პერიოდში ქართულად ითარგმნა (საკითხავია რამდენად კვალიფიციურად) და სცენაზე დაიდგა. თუმცა საქართველოში გაბატონებული ენჯეო დისკურსი შეუძლებელს ხდის სტრინდბერგის მიერ დასმული კულტურული და ეკონომიკური აქცენტების სწორად გაგებას. სტრინდბერგის მსახური ჯავახიშვილის ჯაყოს ანტიპოდია. მორალურად, ფიზიკურად ძლიერი, აქტიური მოქმედების პასიონარული უკულტურო ჯაყო და განათლებული უმოქმედო თეიმურაზი. სტრინდბერგის მსახურს ჯაყოსთან მხოლოდ უკულტურობა აერთიანებს. ის არც ძლიერია და არც აქტიური. ის უბრალოდ კულტურაში და ცივილიზაციაში არსებული წინააღმდეგობით სარგებლობს. სტრინდბერგი გვეუბნება რომ მსახური ვერ შესძლებს მემკვიდროების შენარჩუნებას და განვითარებას, მას მხოლოდ და დახარჯვა განიავება შეუძლია.

სტრინდბერგის პიესა (1888) წინ უსწრებს შპენგლერს თუმცა განხილული უნდა იყოს ერთ კონტექსტში. დასავლეთი აუცილებლად დაკარგავს ცივილიზაციურ დომინაციას კულტურის, პოლიტიკის და ეკონომიკის სფეროში ასეთია სტრინდბერგის ვერდიქტი. თუმცა ვარდნა იქნება ნელი და შეუმჩნეველი ობივატელისთვის, რომელიც ვითარებას მაღაზიების ვიტრინებში საქონლის სიმრავლით,ძეხვით, ლუდით და კალგოტკებით აფასებს. სტრინდბერგის პიესიდან ასი წლის შემდეგ, ანტიევროპაცენტრიზმი საბოლოოდ დამკვიდრდება კულტურული მარქისზმის ლიბერალურ-მემარცხენე პარადიგმად. ლიბერალური კულტურული მარქსიზმი თვლის რომ “საყოველთაო კეთილდღეობის” საზოგადოებას მუდმივი ძრავივით შეუძლია არსებობა. სტრინდბერგი კი თვლიდა რომ წარსული მემკვიდრეობით სარგებლობას და ევროპული დომინაციის ინერციას აუცილებლად ექნება დასასრული.

Advertisements

დომინანტური იდეოლოგიის სალოსები: სააკაშვილის დანაშაულის “არტისტული” გაპრავების შესახებ

სააკაშვილის მიერ ჩადენილი დანაშაულის “არტისტული” გაპრავების შესახებ: საქმე მარტივად არის. ამ ტიპის “მეამბოხე არტისტებს” სინამდვილეში კი დომინანტი დისკურსის მსახურ სალოსებს, მხოლოდ იმ საზოგადოებაში შეიძლება ერქვათ “არტისტები” რომელ საზოგადოებასაც სააკაშვილის მსგავსი პოლიტიკოსები მართავენ.

დღეს მწერლის, ხელოვანის, ფილოსოფოსის სტატუსი პოლიტიკური სისტემის მიმართ ლოიალობის ნიშნით გაიცემა. დომინანტი დისკურსის სალოსობა კი ძალაუფლების მიმართ ლოიალობის ყველაზე რადიკალური ფორმაა. იმისათვის რომ რეჟიმის იდეოლოგებს “ინტელექტუალის” სტატუსი მიეღოთ, აუცილებელი იყო მთელი პოსტსაბჭოთა აკადემიური სფეროს განადგურება და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებზე სრული კონტროლი. მედიაზე კონტროლის დაკარგვის შემდეგ ავტომატურად მოხდა მათი მარგინალიზაცია, როგორც პრეზიდენტ სააკაშვილის, ასევე მისი მხარდამჭერი სალოსების.

თუმცა არ უნდა ვიფიქროთ რომ ლოკალურ მოვლენასთან გვაქვს საქმე. პრეზიდენტი სააკაშვილი მხოლოდ ჭანჭიკი იყო გლობალური ძალაუფლების სისტემის, ჩვენი სალოსებიც მხოლოდ პროვინციული ანალოგია საერთაშორისო სტანდარტის. აკადემიზმზე და პროფესიონალიზმზე
უარის თქმა, პოლიტკორექტლობის გამო უნიჭობის ნიჭთან გათანაბრება თანამედროვე პოსტმოდერნული ტრენდია უსახური ჰომოგენური საზოგადოების,რომლის წარმომადგენლები მუდმივად ინდივიდუალიზმზე და თავისუფლებაზე ლაპარაკობენ და ამით ქსეროასლებივით ჰგვანან ერთმანეთს.

ახალი ამაში არაფერია, ეს ყველაფერი ისედაც ვიცოდით. აქტუალური დღეს მორალური საკითხია. სააკაშვილის და ნაციონალური მოძრაობის მიერ გაპრავების შემდეგ, დომინანტური იდეოლოგიის სალოსები ფაქტობრივად თანამონაწილეები გახდნენ ყველა ჩადენილი დანაშაულის.

ფემინისტური ბიდლო, არისტოტელეს პროგნოზი

სხვანაირად შეხედვა ეკრძალება თეთრ ჰეტეროს. მუსულმანმა, გეიმ, ზანგმა შეხედოს კი არა დანით ყელი რომ გამოჭრას არ იქნება დამნაშავე იმიტომ რომ უმცირესობაა და უმცირესობა დამნაშავე არ შეიძლება იყოს (გერმანიაში ახალი წლის ღამეს ათასამდე ქალი გააუპატიურეს და არავინ არ დასჯილა. პოლიცია ხელს აფარებთ, პრესა მალავს).

ლიბერალური რეგულაციების და კონტროლის, ტოტალიტარიზმის მთავარი იდეა დღეს სწორედ ამაშია. თეთრ ჰეტეროს ჩამოერთვას შეხედვის (შეფასების) შემდგომ ეტაპზე კი არჩევნებში ხმის მიცემის უფლებაც. შეგახსენებთ რომ ტრამპის გამარჯვების შემდეგ, ლიბერალურმა მედიამ თანამედროვეობის მთავარ ბოროტებად გამოაცხადა თეთრი ჰეტერო, კარგი განათლებით და მაღალი შემოსავლით, ანუ ტრამპის ამომრჩეველი. უმცირესობებმა (ფემინისტები, ლგბტ, აფროამერიკელები, ლათინო და მუსულმანები) “სწორი არჩევანი” გააკეთეს ჰილარის მისცეს ხმა.

რაც არ უნდა იდიოტურად მოგეჩვენოთ კანონპროექი, დასავლური პროგრესული კალკია. იმიტ რომ დღეს დასავლეთში იდიოტიზმია მოდაში. პუტინის და რუსეთის დემონიზაციაც მხოლოდ ამიტომ ხდება. თეთრი ჰეტეროს სიმბოლოდ და ბოროტების პოლუსად ითვლება. როგორც ჩანს დღეს ჩვენ ვიმყოფებით ლიბერალური დემოკრატიის ისტორიის დასრულების ეტაპზე. პოლიტიკური პარტიებისთვის რომლებისთვისაც მთავარი მიზანი არჩევნების მოგებაა, რაოდენობიდან გამომდინარე მთავარი სტრატეგიული ამომრჩეველი არის ბიდლო. ამრიგად ბიდლო მართლა მოვიდა დღეს ხელისუფლებაში. მოხდა ის რასაც არისტოტელე ვარაუდობდა, რომ დემოკრატიული მმართველობა აუცილებლად ბრბოს ტირანიით მთავრდება

მთაწმინდა აღარ არის წმინდა

საბჭოთა კავშირი იერარქიული საზოგადოება იყო. ამიტომ მაგალითად იოსებ ნონეშვილის დონის პოეტს საბჭოთა პერიოდში მთაწმინდის პანთეონში არ დაკრძალავდნენ, აღარაფერს ვამბობ მუხრან მაჭავარიანის ან ჯანსუღ ჩარკვიანის დონის პოეტებზე. ეგ კი არა როდესაც ნოდარ დუმბაძე გარდაიცვალა, არავის არ მოსვლია თავში იდეა მთაწმინდაზე დაეკრძალათ, მიუხედავად იმისა რომ ნოდარ დუმბაძის წვლილი ქართულ ლიტერატურაში განუზომლად დიდია მაჭავარიანთან ან ჩარკვიანთან შედარებით.

ილიასთან, ვაჟასთან, ბარათაშვილთან და გალაქტიონთან ასოცირდებოდა. საკრალური ადგილი იყო განკუთვნილი ადამიანებისთვის ვინც ქართულ კულტურაში და მეცნიერებაში ისტორიული წვლილი შეიტანა. მთაწმინდის სტატუსის დაქვეითება დაიწყო მერაბ კოსტავას დაკრძალვით რასაც მოჰყვა პოლიტიკურად მოტივირებული სხვა შემთხვევები. პანთეონის სტატუსი არასოდეს არ არ ყოფილა ისე დაბალი როგორც დღეს. დღეს მთაწმინდა აღარ არის წმინდა.

რა შეიძლება ითქვას ყოველივე ამაზე? ალბათ ის რომ იყო მკვდარი დღეს არაპრესტიჟულია, გენიალური გარდაცვლილი ადამიანების უფლებებს დღეს აღარავინ იცავს. მათი განსაკუთრებული როლი საქართველოს და ქართული კულტურის ისტორიაში აღარ არის მუდმივი კონცესია და გათანაბრებულია ჩვეულებრივი მოკვდავების სოციალურ კაპიტალს. ჩვენ საკუთარი ხელით მოვახდინეთ საკრალურის დესაკრალიზაცია

კაცობრიობის ოთხი კუთხე

დუგინი თანამედროვეობასთან დამოკიდებულებაში განასხვავებს ოთხი ტიპის ადამიანს:

1) ადამიანები რომლებიც ვერაფერს ვერ ამჩნევენ

2) ოპორტუნისტები (ლიბერალები) რომლებიც თვლიან რომ შინაარსი მდგომარეობს პირად მომხვეჭელობაში, სიმდიდრეში და სხეულზე ზრუნვაში: ფიტნესი, პილატესი, დიეტები და ტურიზმი.

3) კონსერვატორები რომლებსაც ეშინიათ ნიჰილიზმის მძიმე ცოდნის და ამიტომ არიან დაკავებული ინფრასტრუქტურული პროექტებით: ოჯახი, ეკლესია, სახელმწიფო.

4) უნტერგეენდე: კატეგორია ადამიანების რომლებსაც არ ეშინიათ ნიჰილიზმის მძიმე ცოდნის და თვლიან რომ თანამედროვეობის ერთადერთი შინაარსი არის დეკადანსში.

არსებითი ამ კლასიფიკაციაში არის ის რომ ლიბერალებს და კონსერვატორებს შორის არ არსებობს პრინციპული განსხვავება,მხოლოდ სოციალური როლების განაწილება და სოციალური კონსენსუსის ალტერნატიული პროექტები. ლიბერალები ისევე ირჩევენ ლგბტ, ფიტნესს ან ფენშუის, როგორც კონსერვატორები ირჩევენ ოჯახს ან რელიგიას. ორივე შემთხვევაში არჩევანი არის ოფციონალური და არა ონტოლოგიური. კონსერვატული პროექტი, თავისი არსით ლიბერალური პოსტმოდერნული წესრიგის ნაწილია.

როდესაც მდიდარი ღარიბის საჭმელს ჭამს.

ანტონიონის ფილმებში არის კადრები როდესაც მდიდარი ღარიბის საჭმელს ჭამს. მაგალითად “წითელ უდაბნოში” მონიკა ვიტი უკვე მოკბეჩილ ჰამბურგერს სთხოვს მუშას. ევროპელმა და რუსმა კინომცოდნეებმა (ქართველებს კინომცოდნეები არ გვყავს) ასეთი შეფასება მისცეს ამ კადრს: მონიკა ვიტის გმირს შეიძლება სიცოცხლის სურვილი გაუჩნდეს მაშინ თუ ის ასეთ სურვილს დაინახავს სხვაში.

თითქოს ანტონიონის უნდოდა ეთქვა: სიცოცხლის სურვილი არსებობს დაბალ ფენებში რომლებიც არსებობისატვის იბრძვიან, თუმცა არ არსებობს ბურჟუაზიაში (ჯულიანა), აინტელექტუალებში (ინჟინერი კორადო ზელერი). ჯულიანას მცირეწლოვანი შვილიც კი უკვე დეგრადირებულია, სიმულირებს პოლიომელიტს, მოძრაობაზე ამბობს უარს.

მე არ ვამტკიცებ რომ ეს სტანდანტური ინტერპრეტაცია მცდარია, მაგრამ ფაქტია რომ კრიტიკოსების ოპტიკაში ვერ მოხვდა სხვა პლასტი, კერძოდ პოლიტიკური განზომილება. ანტონიონი თავის ფილმებში პოლემიკაში შედის იტალიურ ნეორეალიზმთან და კულტურულ მარქსიზმთან, პლებსთან რომელსაც აქვს ილუზია რომ ბედნიერება კეთილდღეობაშია და პოლიტიკურ ავანტიურისტებთან, კოლექტიურ შვონდერთან რომლსაც სოციალურ სამართლიანობაზე დემაგოგია ხელისუფლების ხელში ჩასაგდებად სჭირდება.

ეს იდეა კიდევ უფრო გამოკვეთილია მის ბოლო შედევრში “ქალის იდენტიფიკაცია” 1982წ. პრუსტის “სვანის მიმართულებით” პოსტმოდერნულ ინტერპრეტაციაში. ანტონიონი ამას არც მალავს და კადრებში მინიშნებებს ტოვებს. შარლის და ოდეტას ეჭვიანობის სცენაში კედელზე მარსელ პრუსტის პოსტერი არის გაკრული, ბურჟუაზიული დახურული წვეულება ძალიან ჰგავს პრუსტის მიერ აღწერილ სალონებს.

რა დასკვნის გაკეთება შეიძლება აქედან? მხოლოდ იმის რომ ადამიანის ბუნებაში არაფერი უნივერსალური არ არსებობს და სხვადასხვა სტრატის წარმომადგენლები სხვადასხვანაირად აღიქვავენ სამყაროს, განსხვავებული შეხედულებები აქვთ კულტურაზე, საზოგადოებაზე, პოლიტიკაზე. ინტელექტუალ ანტონიონის ეზიზღებოდა როგორც ბურჟუაზია, ასევე სამომხმარებლო ფენად გადაქცეული პროლეტარიატიც. “წითელი უდაბნო”-ს ფინალურ სცენაში პორტის მუშა განსაკუთრებული ზიზღით არის აღწერილი როგორც პრიმიტიული ეგზემპლარი.

ყოველთვის როდესაც ინტელექტუალი სამართლიანობის იდეაზე იწყებს ლაპარაკს ეს ნიშნავს მხოლოდ ერთ რამეს. არჩევნები ახლოვდება.

პერპეტუმობილე და უტოპიური ცნობიერება. რატომ არის ოცნება მავნე

უტოპიურ ცნობიერებას ახასიათებს ერთი თავისებურება. ის რაზეც უტოპისტები ოცნებობენ არის კარგი, მაგრამ შეუძლებელი. მაგალითად ავიღოთ მუდმივი ძრავი “პერპეტუმობილე”. მუდმივ ძრავს ერთბაშად შეუძლია რესურსებისათვის ომის დამთავრება,სიღატაკის აღმოფხვრა, სამუდამო კეთილდღეობის დამყარება. მუდმივ ძრავს აქვს მხოლოდ ერთი ნაკლი. ფიზიკის კანონების გამო, მუდმივი ძრავი შეუძლებელია.

არ არის შემთხვევითი რომ აჟიოტაჟი მუდმივი ძრავის ირგვლივ და უტოპიური სოციალიზმი ერთდროულად გაჩნდა. უტოპიური სოციალიზმის წარმომადგენლები სენ სიმონი, ფურიე და ოუენი საფრანგეთის რევოლუციის პირმშოები იყვნენ.კარტეზიანულმა გადატრიალებამ, ნატურფილოსოფიამ და სამრეწველო რევოლუციამ დაბადა ახალი ტიპის რელიგია,
ადამიანის გონების რწმენა. თუ ქრისტიანობა ადამიანებს სამოთხეს საიქიო ცხოვრებაში პირდებოდა, უტოპიური ცნობიერება სამოთხის აშენებით და თვით უკვდავებით ადამიანებს სიცოცხლეშივე აიმედებდა.

მოგვიანებით მარქსიზმმა თავისი წინამორბედი მემარცხენე მოძღვრებები უტოპიურ სოციალიზმად შეაფასა, ხოლო სენ სიმონი, ფურიე და ოუენი მიიჩნია მეოცნებეებად. არსებითი უტოპიური სოციალიზმის მარქსისტულ შეფასებაში არის შემდეგი ფაქტი: მარქსიზმი უტოპიური სოციალიზმს, უტოპიურად არა მისი მიზნების გამო ჰმიიჩნევს, არამედ ამ მიზნების მისაღწევი გზების გამო. თავად მარქსიზმმა მიზნის მიღწევის საშუალებად პროლეტარული რევოლუცია გამოაცხადა. რევოლუციას უნდა მოეხდინა სამყაროს რეფორმატირება ბუნებრივი უსამართლო წესრიგიდან, სამართლიან, ადამიანის გონებით მოფიქრებულ ახალ წესრიგში.

ერთი შეხედვით კომუნისტიური იდეა, მუდმივი ძრავის მსგავსად კეთილშობილური იდეაა. მართლაც რა შეიძლება გქონდეს საწინააღმდეგო სოციალური უსამართლობის და ჩაგვრის აღმოფხვრის მიმართ? თუმცა კომუნისტურ იდეას, მუდმივი ძრავის მსგავსად აქვს ერთი პრობლემა. ის ეწინააღმდეგება ადამიანის ბუნებას. მარქსიზმი ისევე როგორც პერპეტუმობილე, ნატურფილოსოფიის ერთი მხრივ გაფეტიშების და მეორე მხრივ აბსოლუტურად ზერელე, ზედაპირული ცოდნის შედეგია. არ არის შემთხვევითი რომ მარქსიზმის კლასიკოსები, თავად მარქსი, ენგელსი და ლენინი, ნატურფილოსოფიურ საკითხებზე სტატიებს წერდნენ. ანტი დიურინგში და მატერიალიზმსა და ემპირიოკრიტიციზმში ჩანს სწორედ მათი ავტორების ზედაპირულობა. ასევე არ არის შემთხვევიი რომ ბევრი მარქსისტი )მაგალითად ჩერნიშევსიც კმარა), მთელი ცხოვრება გატაცებული იყვნენ მუდმივი ძრავის იდეით.

არსებობისათვის ბრძოლა, დომინანტობის სურვილი, ანგარება და აგრესია რა ფორმებსაც არ უნდა ღებულობდეს ისტორიული განვითარების პროცესში, ბიოლოგიურად განპირეობებული ინსტიქტია ცოცხალი ორგანიზმის და მას ვერანაირი გონიერი ეგოიზმით ვერ ჩაანაცვლებ (ეთიკის სფეროში მარქსიზმი გონიერი ეგოიზმის იდეას ეფუძნება). ადამიანის შემთხვევაში ბუნებით განპირობებულ ინსტიქტებს ემატება ეგზისტენციალური პრობლემები, განპირობებული საკუთარი არსებობის სასრულობის შეგრძნებით. როდესაც იმის შეცვლა და რეფორმატირება გინდა რაც ბუნებით არის განპირობებული ბუნებრივია ძალაუნებურად მიდიხარ ძალადობამდე.
წითელი ტერორი და ეკოლოგიური ლანშაფტის წინააღმდეგ ბრძოლა (ციმბირის მდინარეების მობრუნების იდეა, ტერიტორიების დატბორვა, კლიმატის შეცვლა) არ იყო შემთხვევითი მოვლენა და გამომდინარეობდა თავად მარქსიზმის ბუნებიდან.მარქსიზმმა უსასრულო ნდობა გამოცხადა ადამიანის შეგნებას და მაღალ მორალურ თვისებებს. ადამიანმა ვერ გაამართლა ეს ნდობა.

საბჭოთა სოციალისტური რეალიზმის ხელოვნებამ შექმნა ადამიანის მოდელი, ისეთის როგორიც სურდა ეხილა რეალურ ცხოვრებაში. საბჭოთა ადამიანი არ შეიძლება ყოფილიყო უბედური ან თუნდაც მოწყენილი, უნდა ემოქმედა მაღალი მოქალაქეობრივი შეგნებით გამომდინარე არა საკუთარი არამედ საზოგადო ინტერესიდან. დოსტოევსკი მარქსიზმს სწორედ ამის გამო აკრიტიკებდა. ადამიანები სინამდვილეში არასოდეს არ იქცევიან ისე როგორც სასარგებლოა, არამედ იქცევიან ისე როგორც სურთ რომ მოიქცნენ. ადამიანის ბუნება არ არის რაციონალური რადგან რაციონალურ ბუნებას არ შეუძლია თანაარსებობა საკუთარი არსებობის სასრულობის ეგზისტენციალურ შიშთან. ადამიანი მუდმივად ცდილობს ფუნდამენტურ შეკითხვებს გაექცეს, თავი გაირთოს, გარბის ირაციონალურში. საბოლოო ჯამში თავად მარქსიზმიც ირაციონალური პოლიტიკური პრაქტიკის სახით ჩამოყალიბდა, გადაიქა მარად აუხდენელ ოცნებად.

მერაბ მამარდაშვილი თავის ერთერთ სტატიაში წერს იმაზე თუ რა საფრთხის შემცველია იმედით და ოცნებით ცხოვრება. იმედს არასასურველი აწმყოდან საოცნებო მომავალში გადაჰყავს ადამიანი და რეალობის აღქმაში უშლის ხელს. ყოველთვის როდესაც რეალობას ვერ აღვიქვავთ და არასწორედ ვაზროვნებთ ეშმაკი თამაშობს ჩვენით